Warto przeczytać

Wyszukiwarka

Męka Pańska w literaturze i historia powstania kalwarii

2012-04-03 00:10:08

Magdalena Młoczkowska     

 

Kult Męki Pańskiej żywy był już w średniowieczu. W wiekach XVI i XVII osiągnął apogeum. Wtedy też pojawiły się kalwarie i nabożeństwo Drogi Krzyżowej jako sposoby przeżywania Pasji. Na nabożeństwo Drogi Krzyżowej wpłynął silnie dramat liturgiczny. Rozwinął się w zachodniej Europie w XII i XIII wieku. Tematyka pasyjna obejmowała 5 widowisk: procesję w Niedzielę Palmową, Ostatnią Wieczerzę, Podniesienie Krzyża, Pogrzeb Chrystusa i Nawiedzenie Grobu.


W połowie XVI wieku wydano w Krakowie Passio albo kazanie o Męce Pańskiej ze czterech Ewangelistów zebrane. Ciekawostką jest, że opisuje ono 6 dróg bolesnych, którymi raczył chodzić Jezus sprawując zbawienie i odkupienie. Pierwsza droga zwana była „gładką”, druga to „kamienna”, trzecia – „ostra i ciernista”, czwarta – „krzywa a nie prosta”, piąta – „ciasna”, szósta – „ostateczna i chwalebna”. Jak nietrudno się domyślić, wszystkie odpowiadały wydarzeniom Wielkiego Tygodnia: od ustanowienia Najświętszego Sakramentu aż do zdjęcia z krzyża i pogrzebu Jezusa.

Znane są też inne utwory z okresu średniowiecza nawiązujące do męki Chrystusa: „Lament świętokrzyski”, „Stabat Mater Dolorosa”, a także wiele wierszy późniejszych twórców inspirujących się tym 20-strofowym lirycznym utworem. „Stała Matka Boleściwa…” to dzieło łacińskie w Polsce wielokrotnie tłumaczone, poczynając od XVI wieku, na XX kończąc.

Monolog Marii z polskiego XV-wiecznego „Lamentu…” uwydatnia przede wszystkim ludzki wymiar matczynego cierpienia, jego uczuciową skalę. Owe sceny pasyjne w późniejszych realizacjach motywu ustępują jakby miejsca scenom cierpienia Matki przedstawianych w licznych dziełach malarskich (Michał Anioł, Rembrandt) i muzycznych (np. A. Vivaldi, K. Szymanowski, K. Penderecki).

W polskiej literaturze współczesnej o Męce Pańskiej pisali m. in. T. Różewicz (wiersz Drewno), Paweł Huelle (Ostatnia wieczerza – obraz ostatniej wieczerzy bez Jezusa), ks. J. Twardowski ( Zdjęcie z krzyża, Na Drodze Krzyżowej).

Ciekawe jest pochodzenie kalwarii. Samo słowo wywodzi się z łaciny i oznacza nazwę wzgórza pod Jerozolimą, na którym ukrzyżowano Jezusa. Od najdawniejszych czasów wznoszono kaplice lub kościoły, rozmieszczane zwykle na pagórkowatym terenie, przedstawiające stacje Drogi Krzyżowej. W Polsce znane są miejscowości Kalwaria Pacławska oraz Kalwaria Zebrzydowska. O tej pierwszej mówi się „Jerozolima Wschodu” ze względu na odwzorowanie na podkarpackich wzgórzach topografii Ziemi Świętej.  W 1668 roku stacje powstały i zostały oznaczone drewnianymi krzyżami, które później zastąpiono kaplicami. Sławnymi pątnikami przybywającymi do Kalwarii Pacławskiej byli m. in.: hetmani Stanisław Żółkiewski i Stefan Czarniecki, książę Jeremi Wiśniowiecki, królowie Jan III Kazimierz i Jan III Sobieski, a także kardynał Karol Wojtyła.

Tradycja budowania stacji krzyżowych na wzór jerozolimskich sięga średniowiecza. Wśród kalwarii, które zostały wzniesione w ciągu minionych 400 lat, Kalwaria Zebrzydowska zyskała miano polskiej Jerozolimy. Od 1680 roku kalwaryjskie Misterium Męki Pańskiej rozgrywa się w ciągu Wielkiego Tygodnia i gromadzi tysiące wiernych. Drogę Krzyżową na zboczach góry Żar wyznaczają 44 barokowe kaplice, które są rozrzucone na obszarze ok. 6 km2.

Zatrzymajmy się przez chwilę przy tej tematyce, gdyż Wielki Tydzień ku temu nastraja. Zechciejmy zagłębić się w historię Męki i Zmartwychwstania Pana Jezusa w tym osobliwym czasie Triduum Paschalnego.  

Kategorie wpisu: Ciekawostki
« powrót